Zakres wykonanych zabiegów

Na wytypowanych powierzchniach prowadzono następujące działania:

• usuwanie podszytu i podrostu drzew,
• grabienie ściółki,
• wykaszanie roślinności,
• eliminacja tzw. „wojłoku”, czyli zbitych warstw obumarłych traw i turzyc.

Biomasę pozyskaną w trakcie zabiegów każdorazowo usuwano z terenu. Dodatkowo na części powierzchni prowadzono wypas z udziałem koników polskich, owiec oraz kóz. Łącznie działania objęły 12 stanowisk o powierzchni około 4 ha. Prace zostały w całości sfinansowane ze środków własnych Lasów Państwowych.

Efekty działań

Po około dwóch latach od rozpoczęcia zabiegów odnotowano wyraźną poprawę stanu siedlisk oraz wzrost liczebności gatunków charakterystycznych dla muraw kserotermicznych. Pojawiły się również gatunki wcześniej nieobecne, m.in.:

• dzwonek boloński (Campanula bononiensis),
• oman wierzbolistny (Inula salicina),
• bukwica zwyczajna (Betonica officinalis),
• fiołek pagórkowy (Viola collina),
• dąbrówka kosmata (Ajuga genevensis).

Szczególnie istotne zmiany dotyczyły gatunków objętych ochroną i zagrożonych wyginięciem.

Leniec bezpodkwiatkowy (Thesium ebracteatum)

Gatunek o znaczeniu wspólnotowym (Dyrektywa Siedliskowa), objęty ochroną ścisłą, sklasyfikowany w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin jako VU (narażony).

• 2015 r. (stan wyjściowy): łącznie 3840 pędów na czterech powierzchniach.
• Po zabiegach ochronnych:
  • „Grądzik na Dębiu”: wzrost z 1500 do 4200 pędów,
  • „Węgliska”: wzrost z 280 do 5000 pędów,
  • „Duży Pierwos Cypel” i „Duży Pierwos Oman”: wzrost z 2060 do 8500 pędów.

Łącznie liczebność gatunku wzrosła z 3840 do 17 700 pędów.

Miodunka wąskolistna (Pulmonaria angustifolia)

Gatunek VU, narażony na wyginięcie:

• „Kierwik”: wzrost z 2 do 27 kwitnących pędów,
• „Podkowa”: pojawienie się nowego stanowiska (1 pęd).

Sasanka łąkowa (Pulsatilla pratensis)

Gatunek objęty ochroną ścisłą, VU:

• „Kierwik”: wzrost liczebności z 1 pędu (2016) do 36 kwitnących okazów (2017).

Zastosowane zabiegi obejmowały wycinkę leszczyny, niskie koszenie, grabienie ściółki oraz usunięcie biomasy.

Obserwacje dodatkowe

Na odtwarzanych murawach zaobserwowano intensywne użytkowanie siedlisk przez dzikie zwierzęta, m.in. sarny, jelenie oraz łabędzie nieme (na powierzchni „Węgliska”). Zwierzęta te żerowały m.in. na leńcu bezpodkwiatkowym.

Zjawisko to nie wykazywało negatywnego wpływu na kondycję populacji – przeciwnie, w kolejnych sezonach obserwowano dalszy wzrost liczebności gatunku. Potwierdzeniem tego była sytuacja na „Grądziku na Dębiu”, gdzie po intensywnym wypasie koników polskich liczebność leńca wzrosła ponad dwukrotnie w kolejnym sezonie, a część osobników ponownie zakwitła poza typowym okresem kwitnienia.

Wnioski

Opisane działania wskazują na wysoką skuteczność aktywnej ochrony muraw kserotermicznych w zakresie poprawy stanu populacji rzadkich i chronionych gatunków roślin. Efekty dotyczą głównie wiosennego aspektu flory, jednak dalsze obserwacje mogą przynieść kolejne istotne wyniki.

Murawy kserotermiczne Strzałowa stanowią cenne przyrodniczo, niewielkie powierzchniowo „botaniczne perełki”, których znaczenie dla ochrony bioróżnorodności jest szczególnie istotne.